Türk Vatandaşlığı: Başvuru Yolları, Şartlar ve Ret Kararına Dava

Vatandaşlık hangi yollarla kazanılır?

Türk Vatandaşlığı Kanunu, yabancıların vatandaşlığı yetkili makam kararıyla kazanmasını birkaç yola bağlar:

• Genel yol (m. 11): Türkiye’de kesintisiz beş yıl ikamet eden ve diğer şartları taşıyan yabancılar.
• Evlenme yoluyla (m. 16): Bir Türk vatandaşıyla en az üç yıldan beri evli olan ve evliliği devam eden yabancılar.
• İstisnai yol (m. 12): Türkiye’ye yatırım yapanlar, bilim, teknoloji, sanat, kültür veya spor alanında katkı sağlayacağı düşünülenler, göçmen olarak kabul edilenler ve kanunda sayılan diğer kişiler. Bu yolda ikamet süresi aranmaz; karar Cumhurbaşkanınca verilir.
• Yeniden kazanma (m. 13): Daha önce Türk vatandaşı olup çıkma izniyle ya da başka sebeplerle vatandaşlığı kaybedenler.

Türk vatandaşı anne veya babadan doğan çocuk ise doğumla Türk vatandaşıdır; bu kişiler için vatandaşlık başvurusu değil, doğumun nüfusa tescili gerekir.

Genel yolla vatandaşlık: beş yıl ikamet

Başvuru tarihinden geriye doğru Türkiye’de kesintisiz beş yıl ikamet eden yabancı genel yolla başvurabilir. İkamet süresinin yanında şu şartlar aranır:

1. Ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmak
2. Türkiye’ye yerleşme kararını davranışlarıyla teyit etmek
3. Genel sağlık bakımından tehlike oluşturan bir hastalığı bulunmamak
4. İyi ahlak sahibi olmak
5. Yeterli düzeyde Türkçe konuşabilmek
6. Kendisinin ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin geçimini sağlayacak gelire veya mesleğe sahip olmak
7. Milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hâli bulunmamak

Başvurudan sonra dosya il vatandaşlık başvurularını inceleme komisyonunda değerlendirilir; komisyon başvuranla görüşerek Türkçe düzeyini ve Türkiye’ye uyumunu inceler. Ardından güvenlik soruşturması yapılır ve karar İçişleri Bakanlığınca verilir.

İkamet izninin süresi dolmadan uzatılması ve ikamet izni reddine karşı başvurular için: İkamet izni reddi ve iptali

Evlenme yoluyla vatandaşlık

Bir Türk vatandaşıyla evlenme, vatandaşlığı kendiliğinden kazandırmaz. En az üç yıldan beri evli olan ve evliliği devam eden yabancı başvurabilir. Bunun için:

• Eşlerin aile birliği içinde yaşaması,
• Evlilik birliğiyle bağdaşmayan bir faaliyette bulunulmaması,
• Milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel bulunmaması gerekir.

İdare, evliliğin vatandaşlık kazanmak amacıyla yapılıp yapılmadığını araştırır; bu amaçla ev ziyareti ve eşlerle görüşme yapılabilir. Evlilik başvurudan önce sona ermişse bu yoldan başvurulamaz; başvurudan sonra Türk vatandaşı eşin ölmesi hâli için kanunda ayrı bir kural bulunur.

Bulgaristan ve Balkanlardan gelen soydaşlar

Edirne, Bulgaristan ve Balkanlardan gelen soydaşların yoğun olarak yaşadığı illerden biridir. Türk soyundan ve Türk kültürüne bağlı olup 5543 sayılı İskân Kanunu’na göre göçmen olarak kabul edilen kişiler, istisnai yolla vatandaşlığa alınabilir.

• Göçmen statüsünün tespiti için soy bağını, ailenin göç tarihini ve Türk kültürüne bağlılığı gösteren belgeler önemlidir.
• Türk hukuku çifte vatandaşlığa izin verdiği için Türk vatandaşlığı kazanmak amacıyla Bulgaristan vatandaşlığından çıkmak gerekmez. Bulgaristan hukukunun bu konudaki kuralları ayrıca değerlendirilir.
• Aileden biri daha önce Türk vatandaşlığına alınmışsa, eş ve çocukların durumu ayrıca incelenir.

Vatandaşlığın yeniden kazanılması ve Mavi Kart

Doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izni alarak vatandaşlıktan çıkan kişiler, Türkiye’de ikamet şartı aranmaksızın vatandaşlığı yeniden kazanmak için başvurabilir (TVK m. 13). Örneğin Almanya vatandaşlığına geçmek için Türk vatandaşlığından çıkmış olanlar bu yoldan yararlanabilir.

Bu kişiler ve altsoyları, yeniden başvurmasalar da Mavi Kart ile Türkiye’de ikamet, çalışma, taşınmaz edinme ve miras gibi birçok haktan Türk vatandaşları gibi yararlanmaya devam eder (TVK m. 28). Seçme ve seçilme hakkı gibi bazı haklar bunun dışındadır.

Başvuru reddedilirse

Vatandaşlık başvurusunun reddi bir idari işlemdir ve yargı denetimine tabidir:

• Süre: Ret kararının tebliğinden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir (İYUK m. 7).
• Takdir yetkisinin sınırı: İdarenin vatandaşlığa alma konusunda geniş bir takdir yetkisi vardır; ancak bu yetki keyfî kullanılamaz. Ret kararının dosyadaki somut bilgi ve belgelere dayanması gerekir.
• Kamu düzeni ve güvenlik gerekçesi: Ret kararı bu gerekçeye dayanıyorsa, hangi olgulara dayanıldığının dava dosyasında ortaya konması istenir. Hakkında soruşturma açılmış ancak beraat eden ya da kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilen kişiler bakımından bu durum ayrıca değerlendirilir.
• Yeniden başvuru: Ret kararından sonra eksik şartlar tamamlanarak yeniden başvurulabilir. Dava açmak mı, yeniden başvurmak mı daha uygun, ret gerekçesine göre belirlenir.

Dava süresinin son gününü yasal süre hesaplama aracı ile görebilirsiniz.

Gerekli belgeler

Başvurunun türüne göre değişmekle birlikte genellikle şu belgeler istenir:

1. Başvuru formu ve pasaport veya kimlik belgesi
2. Doğum ve medeni hâl belgeleri; apostilli ve onaylı Türkçe çevirileriyle
3. İkamet izni belgeleri ve ikamet sürelerini gösteren kayıtlar
4. Gelir veya meslek belgesi
5. Sağlık raporu
6. Evlenme yoluyla başvuruda evlilik belgesi; soydaş başvurularında soy bağını gösteren belgeler

Yabancı belgeler kural olarak apostil şerhi ve onaylı Türkçe çeviriyle sunulur. Güncel belge listesi başvuru sırasında il nüfus ve vatandaşlık müdürlüğünden teyit edilmelidir.

İlgili sayfalar: Edirne’de göçmen ve yabancılar hukuku · Türkiye’ye giriş yasağının kaldırılması · Göç hukuku