Yabancıların Çalışma İzni: Türler, Başvuru, Ret ve İtiraz

Çalışma izni türleri

6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu birkaç izin türü öngörür:

• Süreli çalışma izni: İlk başvuruda en çok bir yıl için verilir ve iş veya hizmet sözleşmesinin süresini aşamaz. İzin belirli bir işveren ve işyeri için geçerlidir. Süre dolmadan uzatma başvurusu yapılırsa izin uzatılabilir; uzatmalarda daha uzun süreli izin verilebilir.
• Süresiz çalışma izni: Uzun dönem ikamet izni olan ya da Türkiye’de en az sekiz yıl kanuni çalışma izni bulunan yabancılara verilebilir. Şartları taşımak izni kendiliğinden kazandırmaz; Bakanlık değerlendirme yapar.
• Bağımsız çalışma izni: Kendi adına ve hesabına çalışacak meslek sahibi yabancılara, eğitim düzeyi, mesleki deneyim ve ekonomiye katkısı gibi ölçütler değerlendirilerek verilir.
• Turkuaz Kart: Eğitim düzeyi, mesleki deneyimi, bilim ve teknolojiye katkısı veya yatırımı nedeniyle nitelikli sayılan yabancılara verilir.
• Çalışma izni muafiyeti: Kanunda ve yönetmelikte sayılan bazı işler ve kişiler için izin yerine muafiyet belgesi düzenlenir.

Başvuru nasıl yapılır?

1. Yurt içinden başvuru: Türkiye’de geçerli ikamet izniyle bulunan yabancı için başvuruyu işveren, Bakanlığın elektronik başvuru sistemi üzerinden yapar.
2. Yurt dışından başvuru: Yabancı, bulunduğu ülkedeki Türk büyükelçiliği veya konsolosluğuna çalışma vizesi için başvurur; işveren de başvuruyu elektronik ortamda tamamlar.
3. Değerlendirme: Bakanlık; işgücü piyasasının durumunu, işyerinin niteliğini ve yabancının mesleki yeterliğini değerlendirir. Gerekli görülen kurumlardan, özellikle güvenlik birimlerinden görüş alınır.
4. Karar: Usulüne uygun ve eksiksiz başvurular kural olarak 30 gün içinde sonuçlandırılır. Eksik belge, değerlendirme süresini uzatır.

Geçerli bir çalışma izni ikamet izni yerine de geçer. İzin sona erdiğinde veya iptal edildiğinde ise yabancının Türkiye’de kalabilmesi için başka bir ikamet izni gerekir. İkamet izinleri için: İkamet izni reddi ve iptali

Başvurunun reddi ve itiraz

Bakanlık; başvurunun eksik veya hatalı olması, işyerinin değerlendirme ölçütlerini karşılamaması, işgücü piyasasının durumu ya da kamu güvenliği ve kamu düzeni gibi gerekçelerle başvuruyu reddedebilir.

• İtiraz: Ret kararına karşı tebliğden itibaren 30 gün içinde Bakanlığa itiraz edilebilir (6735 s. Kanun m. 21).
• Dava: İtiraz reddedilirse idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.
• Yeniden başvuru: Ret gerekçesi belge eksikliği veya işyerinin durumuysa, eksikler giderilerek yeniden başvurmak daha hızlı bir yol olabilir.

Ret gerekçesinin ve tebliğ tarihinin baştan doğru tespit edilmesi, itiraz ve dava süresinin kaçırılmaması için önemlidir. Sürenin son gününü yasal süre hesaplama aracı ile görebilirsiniz.

İzin sürerken dikkat edilecekler

• İşyeri değişikliği: Süreli izin belirli bir işyeri için verildiğinden, başka bir işverenin yanında çalışmak için yeni izin alınması gerekir.
• Uzatma: Uzatma başvurusunun izin süresi dolmadan yapılması gerekir; süre geçtikten sonra yapılan başvuru uzatma olarak değerlendirilmez.
• İş sözleşmesinin sona ermesi: İşveren, çalışma izni olan yabancının iş ilişkisinin sona ermesini kanundaki süre içinde Bakanlığa bildirmekle yükümlüdür.
• İkamet ve adres: Adres değişikliğinin bildirilmesi ve pasaportun geçerli tutulması, izin ve ikamet işlemlerinde sorun yaşanmaması için önemlidir.

İzinsiz çalışmanın sonuçları

• İdari para cezası: İzinsiz çalışan yabancıya ve onu çalıştıran işverene ayrı ayrı idari para cezası verilir. Tutarlar her yıl yeniden belirlenir.
• Sınır dışı etme: Çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilen yabancı hakkında sınır dışı etme kararı verilebilir (6458 s. Kanun m. 54). Bu karara karşı dava süresi kısadır.
• Giriş yasağı: Sınır dışı edilen yabancı hakkında Türkiye’ye giriş yasağı da uygulanabilir.

Sınır dışı kararına karşı dava için: Sınır dışı (deport) kararına itiraz · Giriş yasağı için: Türkiye’ye giriş yasağının kaldırılması

Yabancı işçinin hakları

Çalışma izniyle çalışan yabancı işçi, iş hukukunun sağladığı haklardan Türk işçiler gibi yararlanır: ücret, fazla çalışma, yıllık izin, kıdem ve ihbar tazminatı ile sosyal güvenlik hakları bunlar arasındadır. İş sözleşmesinin sona ermesi hâlinde haklar için: Edirne’de işçi alacakları

Türkiye’de uzun süre çalışan yabancılar için vatandaşlık başvurusu da gündeme gelebilir: Türk vatandaşlığı başvurusu

İlgili sayfalar: Edirne’de göçmen ve yabancılar hukuku · Göç hukuku