Boşanmadan Sonra Nafaka ve Velayet: Artırım, Kaldırma, Değişiklik

Nafaka türleri

• Tedbir nafakası: Boşanma davası sürerken eşin ve çocukların geçimi için hükmedilir; boşanma kararı kesinleşince yerini, hükmedilmişse iştirak ve yoksulluk nafakasına bırakır.
• İştirak nafakası: Velayeti kendisine verilmeyen ebeveynin, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmasıdır. Çocuğun ihtiyaçları ile ebeveynin gelir durumu birlikte değerlendirilir.
• Yoksulluk nafakası: Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve kusuru daha ağır olmayan eş, diğer eşten mali gücü oranında nafaka isteyebilir.

Boşanma davasında nafakanın ilk kez nasıl belirlendiği için: Edirne’de boşanma

Nafakanın artırılması, azaltılması ve kaldırılması

Mahkeme kararıyla belirlenen nafaka, sonradan değişen koşullara göre yeniden belirlenebilir (TMK m. 176):

• Artırma veya azaltma: Tarafların mali durumları değiştiğinde ya da hakkaniyet gerektirdiğinde istenebilir. Hâkim, istem hâlinde nafakanın gelecek yıllarda ne miktarda ödeneceğini de karar altına alabilir.
• Kendiliğinden kalkma: Yoksulluk nafakası, nafaka alan eşin yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümüyle kendiliğinden sona erer.
• Mahkeme kararıyla kaldırma: Nafaka alan eşin evlenmeden fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun sona ermesi ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde nafakanın kaldırılması için dava açılır.

Bu davalarda gelir belgeleri, SGK kayıtları, banka hesapları ve yaşam koşullarını gösteren deliller önemlidir. Mahkeme, tarafların ekonomik ve sosyal durumunu araştırır.

Süresiz nafakaya ilişkin Anayasa Mahkemesi kararı

Anayasa Mahkemesi, yoksulluk nafakasının “süresiz olarak” istenebileceğini öngören TMK 175. maddedeki ibareyi iptal etmiştir. Karar 30 Eylül 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmış ve iptal hükmünün 30 Haziran 2027’de yürürlüğe girmesi öngörülmüştür. Bu tarihe kadar kanunun mevcut hâli uygulanır; kanun koyucunun bu süre içinde yeni bir düzenleme yapması beklenmektedir.

Yoksulluk nafakası kurumu kaldırılmamıştır. İştirak ve tedbir nafakası da bu karardan etkilenmez. Yeni düzenlemenin içeriği ve mevcut nafakalara nasıl uygulanacağı henüz belli değildir; kanun yayımlandığında bu sayfa güncellenecektir.

Velayetin değiştirilmesi

Velayet kararı da kesin olarak sabit değildir. Anne veya babanın yeniden evlenmesi, başka bir yere taşınması, çocuğun bakımının ihmal edilmesi ya da çocuğun yaşam koşullarının değişmesi gibi durumlarda hâkim, kendiliğinden veya anne ya da babanın istemi üzerine gerekli önlemleri alır (TMK m. 183).

Velayet davalarında belirleyici ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Mahkeme genellikle:

• Pedagog veya psikolog aracılığıyla sosyal inceleme raporu alır,
• İdrak çağındaki çocuğun görüşünü dinler,
• Çocuğun okul, sağlık ve barınma koşullarını, kardeşlerle bağını ve ebeveynlerin çocuğa ayırabileceği zamanı değerlendirir.

Çocukla kişisel ilişki

Velayeti kendisine verilmeyen ebeveynin çocukla uygun kişisel ilişki kurma hakkı vardır (TMK m. 323). Görüşme günleri, bayram ve tatil düzeni ya da yatılı kalma, koşullar değiştiğinde yeniden düzenlenebilir. Olağanüstü durumlarda kişisel ilişki hakkı büyükanne ve büyükbaba gibi diğer hısımlara da tanınabilir (TMK m. 325).

Nafaka ödenmezse

• Nafaka kararı ilamlı icra yoluyla takip edilebilir; birikmiş nafaka alacakları için icra takibi başlatılır.
• Nafaka kararına uymayan borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsi uygulanabilir; borç ödendiğinde kişi tahliye edilir (İİK m. 344).
• Kişisel ilişki düzenine uyulmaması hâlinde de kararın yerine getirilmesi ve kanunda öngörülen yaptırımlar istenebilir.

Yurt dışında yaşayan ebeveyn

Anne veya babadan biri Almanya, Bulgaristan ya da başka bir ülkede yaşıyorsa bazı ek kurallar gündeme gelir. Yabancı mahkemenin verdiği nafaka veya velayet kararının Türkiye’de uygulanabilmesi için tanıma veya tenfiz kararı gerekir. Çocuğun diğer ebeveynin izni olmadan yurt dışına götürülmesi ya da orada alıkonulması hâlinde, Türkiye’nin taraf olduğu Lahey Sözleşmesi kapsamında 5717 sayılı Kanun’a göre çocuğun iadesi istenebilir.

İlgili sayfalar: Edirne’de boşanma · Aile içi şiddet ve uzaklaştırma kararı · Vasi tayini ve vesayet davası