Yurt Dışında Boşanma: Kararın Türkiye’de Tanınması ve Tenfizi

Yabancı boşanma neden Türkiye’de tanınmalı?

Yurt dışında boşanan Türk vatandaşları çoğu zaman yıllar sonra, yeni bir evlilik, miras ya da tapu işlemi sırasında Türk nüfus kütüğünde hâlâ evli göründüklerini fark eder. Bu durum şu sonuçları doğurabilir:

• Yeni evlilik: Türkiye’de evli görünen kişi Türkiye’de yeniden evlenemez; yurt dışında yaptığı yeni evlilik de nüfusa işlenemez.
• Miras: Eski eş, nüfus kaydında hâlâ eş göründüğü için mirasçılık belgesinde mirasçı olarak yer alabilir.
• Mal rejimi ve tapu: Evliliğin sona erdiği tarih Türkiye’de kayda geçmediği için mal paylaşımı ve tapu işlemlerinde sorun çıkabilir.
• Soyadı ve çocukların kaydı: Boşanmadan sonra doğan çocukların nüfus kaydı ve kadının soyadı yanlış görünebilir.

İki yol: nüfusta idari tanıma veya mahkemede tanıma

1. Nüfus müdürlüğünde idari tanıma (5490 sayılı Kanun m. 27/A)

Yabancı adli veya idari makamlarca verilip kesinleşen boşanma kararları, mahkemeye gitmeden nüfus müdürlüğünde veya yurt dışındaki Türk dış temsilciliklerinde nüfusa işlenebilir. Bunun için:

• Eşlerin birlikte başvurması gerekir. Eşlerden biri yabancıysa ya da ölmüşse Türk vatandaşı eş tek başına başvurabilir.
• Karar, verildiği ülkenin hukukuna göre kesinleşmiş olmalıdır.
• Karar, Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmamalıdır.

İdari tanımada yalnızca boşanma nüfusa işlenir; velayet, nafaka veya kişisel ilişki gibi hükümler bu yolla işlenmez. Başvuru reddedilirse ya da eşlerden biri başvuruya katılmazsa mahkeme yoluna gidilir.

2. Aile mahkemesinde tanıma veya tenfiz davası (MÖHUK m. 50-59)

• Tanıma davası: Yabancı kararın Türkiye’de kesin hüküm etkisi kazanmasını sağlar. Boşanmanın ve velayet gibi hükümlerin nüfusa işlenmesi için açılır. Tanımada ilgili ülkeyle karşılıklılık aranmaz.
• Tenfiz davası: Kararın Türkiye’de icra edilebilmesini sağlar. Yabancı mahkemenin hükmettiği nafakanın Türkiye’de icra yoluyla tahsil edilmesi için tenfiz gerekir. Tenfizde ilgili ülkeyle karşılıklılık aranır.

Mahkemede tanıma için şartlar

Mahkeme kararın esasını yeniden incelemez; yalnızca kanundaki şartları denetler (MÖHUK m. 54, 58):

• Karar, verildiği ülkenin hukukuna göre kesinleşmiş olmalıdır.
• Karar, Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine giren bir konuda verilmemiş olmalıdır.
• Karar, Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmamalıdır.
• Davalı, yabancı yargılamada usulüne göre çağrılmış ve temsil edilmiş olmalıdır; aksi hâlde ve davalı buna itiraz ederse tanıma reddedilebilir.

Gerekli belgeler

1. Yabancı mahkeme kararının aslı veya onaylı örneği
2. Kararın kesinleştiğini gösteren şerh veya belge
3. Karar üzerinde apostil şerhi; ülke Lahey Apostil Sözleşmesine taraf değilse konsolosluk onayı
4. Kararın ve apostilin onaylı Türkçe çevirisi
5. Kimlik belgesi ve davayı avukat açacaksa vekâletname

Almanya’da boşanma kararları genellikle “Beschluss” adıyla verilir ve kesinleşme şerhi (“Rechtskraftvermerk”) ile birlikte istenir. Bulgaristan ve Yunanistan kararlarında da aynı şekilde kesinleşme belgesi aranır.

Dava nerede ve nasıl açılır?

• Görevli mahkeme: Aile mahkemesidir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar.
• Yetkili mahkeme: Karşı tarafın Türkiye’deki yerleşim yeri mahkemesidir. Karşı tarafın Türkiye’de yerleşim yeri yoksa sakin olduğu yer, o da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden biri yetkilidir (MÖHUK m. 51).
• Yargılama: Dava basit yargılama usulüne göre görülür. Dilekçe karşı tarafa tebliğ edilir; karşı taraf yurt dışındaysa tebligat uluslararası yolla yapılır ve bu süreyi uzatabilir.
• Karar: Tanıma kararı kesinleştikten sonra nüfus müdürlüğüne gönderilir ve boşanma nüfus kütüğüne işlenir.

Yetki davacıya göre değil, karşı tarafa göre belirlenir. Eski eş Edirne’de yaşıyorsa dava Edirne Aile Mahkemesinde açılır. Eski eş yurt dışında yaşıyor ve Türkiye’de yerleşim yeri ya da sakin olduğu bir yer yoksa dava Ankara, İstanbul veya İzmir’de açılır.

Türkiye’de boşanmak isteyen yabancılar ve yurt dışındaki Türk vatandaşları

Boşanmanın doğrudan Türkiye’de görülmesi de mümkündür. Türk mahkemesinin yetkisi ve uygulanacak hukuk, eşlerin vatandaşlığına ve yerleşim yerine göre belirlenir. Türkiye’de boşanma süreci için: Edirne’de boşanma

Boşanmadan sonra nafaka ve velayetin değiştirilmesi ve yurt dışına götürülen çocuğun iadesi için: Nafaka ve velayet davaları

İlgili sayfalar: Aile hukuku · Edirne’de miras davaları